Limity metali ciężkich w opakowaniach: art. 5 PPWR

Limity metali ciężkich z art. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 sprowadzają się do jednej liczby: suma stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego nie może przekraczać 100 mg/kg. Nie jest to limit dla każdego pierwiastka osobno, tylko dla ich sumy. Wymóg stosuje się od 12 sierpnia 2026 r. i obejmuje opakowania jednostkowe, zbiorcze i transportowe.

Druga rzecz, którą trzeba ustalić na starcie: rozporządzenie odnosi ten limit do opakowania oraz jego części składowych. W praktyce oznacza to, że nie wystarczy policzyć jednej uśrednionej wartości dla całości. Komponent, który sam z siebie ma 400 mg/kg, nie staje się zgodny dlatego, że stanowi 2% masy opakowania i „rozcieńcza się" w średniej ważonej. Dlatego ocenę prowadzi się dwutorowo: sprawdzasz każdą część składową i dopiero potem, jeśli potrzebujesz wartości dla całości, liczysz udziały masowe.

Suma, a nie cztery osobne limity#

Najczęstsza pomyłka w arkuszach kalkulacyjnych: kolumna z limitem 100 przy każdym pierwiastku i zielony status, gdy żaden z osobna go nie przekracza. Sprawozdanie z badania pokazujące Pb 20, Cd 15, Hg 5 i Cr(VI) 70 mg/kg to nie jest wynik zgodny — to 110 mg/kg i przekroczenie limitu.

Trzy detale, które zmieniają wynik:

• Liczy się chrom sześciowartościowy, nie chrom całkowity. Sprawozdanie podające „Cr" bez specjacji nie odpowiada na pytanie z art. 5. Jeżeli laboratorium podało chrom całkowity, masz albo dopytać o Cr(VI), albo — jako założenie konserwatywne — przyjąć całość jako Cr(VI) i sprawdzić, czy nadal mieścisz się w limicie.
• Limit dotyczy zawartości całkowitej, nie migracji. To inne pytanie niż badania migracji przy materiałach do kontaktu z żywnością. Sprawozdanie migracyjne, nawet znakomite, nie dowodzi zgodności z art. 5.
• Granica oznaczalności to nie zero. Wynik „mniej niż 5 mg/kg" oznacza, że metoda nie widzi mniej. Przy czterech pierwiastkach cztery takie wyniki mogą dać do 20 mg/kg w konserwatywnym sumowaniu i to jest wartość, którą warto wpisać do dokumentacji zamiast zera.

Jak liczyć dla opakowania wielomateriałowego#

Metoda jest arytmetycznie prosta i przewracają ją zwykle nie obliczenia, tylko braki w danych wejściowych. Dla każdego materiału bierzesz jego udział masowy i mnożysz przez stwierdzoną sumę czterech metali, a iloczyny sumujesz.

Przykład opakowania jednostkowego o masie 198 g:

Wynik dla całości wygląda spokojnie: 44,7 mg/kg przy limicie 100. Ale farba ma 210 mg/kg i to jest część składowa opakowania. Ocena, która kończy się na średniej ważonej, przeoczy problem, którego organ nie przeoczy. Prawidłowa konkluzja z tej tabeli brzmi: wynik dla opakowania mieści się w limicie, ale komponent „farba i lakier" wymaga wyjaśnienia — sprawdzenia, czy dotyczy go odstępstwo, czy dane są prawidłowe, czy trzeba zmienić dostawcę.

Skąd brać dane#

Dane wejściowe pochodzą z czterech źródeł, ułożonych tu od najmocniejszego do najsłabszego dowodowo:

1. Sprawozdanie z badania laboratorium akredytowanego dla konkretnego materiału, z identyfikacją partii, metodą badawczą i osobno podanym Cr(VI).
2. Oświadczenie dostawcy powołujące się wprost na art. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 i limit 100 mg/kg, z datą, identyfikacją materiału i partii oraz podpisem osoby.
3. Karta techniczna lub deklaracja materiałowa z jednoznacznym oznaczeniem materiału, pozwalająca przypisać dane literaturowe lub badania typu.
4. Założenie konserwatywne przyjęte przez Ciebie i udokumentowane — dopuszczalne, gdy pokazuje, że nawet najgorszy przypadek mieści się w limicie.

Dostawcy materiałów opakowaniowych mają obowiązek przekazać odbiorcom informacje potrzebne do oceny zgodności (art. 16 rozporządzenia). To nie jest uprzejma prośba, tylko podstawa, którą można w korespondencji przywołać. Jak sformułować takie pismo i co dyskwalifikuje otrzymany dokument, opisuje wpis o dokumentach od dostawcy.

Wyłączenia i odstępstwa#

Odstępstwa istnieją, ale są wąskie i warunkowe. Dwa mają praktyczne znaczenie:

• Opakowania szklane, w których przekroczenie limitu wynika z dodania stłuczki szklanej, przy braku celowego wprowadzania metali ciężkich w procesie produkcyjnym. Warunkiem jest udokumentowanie źródła i monitorowanie wartości.
• Skrzynki i palety z tworzyw sztucznych krążące w zamkniętym, kontrolowanym obiegu, w którym materiał pochodzi wyłącznie od podmiotów tego obiegu, a wprowadzanie materiału z zewnątrz ograniczono do technicznego minimum. To odstępstwo wymaga wykazania, że obieg rzeczywiście jest zamknięty — sam fakt, że palety wracają, nie wystarczy.

Błąd „puste pole = zero"#

To jest najczęstsza przyczyna deklaracji, których nie da się obronić. Arkusz kalkulacyjny nie odróżnia braku danych od wartości zerowej — sumuje puste komórki jako zero i pokazuje wynik, który wygląda na zgodny. Tymczasem brak danych o materiale stanowiącym 15% masy opakowania nie jest informacją, że ten materiał jest czysty. Jest informacją, że nie wiesz.

Praktyczna zasada, którą warto wpisać do procedury: dopóki komponent nie ma dowodu, opakowanie ma status „niekompletne", a nie „zgodne z zastrzeżeniem". Jeżeli chcesz zobaczyć, jak wygląda to na Twoich pozycjach, rozłóż jedno opakowanie na materiały i policz sumę — zwykle pierwsze zaskoczenie dotyczy farb, klejów i etykiet, czyli komponentów o małej masie i najsłabszej dokumentacji.

Substancje potencjalnie niebezpieczne i PFAS#

Art. 5 nie kończy się na metalach ciężkich. Rozporządzenie wymaga ograniczania obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych w materiałach i częściach składowych opakowań oraz zapewnienia, że substancje te nie utrudniają recyklingu i nie przechodzą do materiałów z recyklingu. W dokumentacji technicznej powinno być widać, że temat został przeanalizowany — jakie substancje zidentyfikowano, na jakiej podstawie i jakie działania podjęto.

Osobno uregulowane są PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością. Od 12 sierpnia 2026 r. takie opakowanie nie może być wprowadzone do obrotu, jeżeli zawiera PFAS w stężeniu równym progom określonym w art. 5 lub wyższym:

Fluor całkowity działa jak badanie przesiewowe: jest tańszy niż pełna analiza celowana i pozwala odsiać materiały, przy których dalsze badania nie są potrzebne. Dokładnie takie podejście stopniowe — od fluoru całkowitego przez potwierdzenie, czy fluor jest organiczny, po analizę prekursorów — rekomendują wytyczne Komisji z czerwca 2026 r., które przy okazji stwierdzają, że zharmonizowanej metodyki badania PFAS w opakowaniach do żywności na szczeblu UE po prostu nie ma. Typowi kandydaci do sprawdzenia to papier i tektura z powłokami barierowymi przeciw tłuszczom, formy do pieczenia, opakowania fast-food i niektóre powłoki antyadhezyjne.

Co z tego zostaje w deklaracji#

Do deklaracji zgodności trafia jedno zdanie o spełnieniu wymogów art. 5. Wszystko powyżej — wartości, źródła, założenia, obliczenia i uzasadnienia odstępstw — należy do dokumentacji technicznej, którą udostępnia się organowi na żądanie. Jak połączyć jedno z drugim i czego nie wpisywać do samej deklaracji, opisuje wpis o tym, jak wystawić deklarację zgodności opakowania. Jeżeli nie masz pewności, czy to Twoja firma powinna ją podpisać, sprawdź, kto podlega PPWR.